Herders in het Huis der Provincie

Vandaag was een officiële dag voor Schapen Op Drift. We gingen met z'n allen naar het Huis der Provincie in Arnhem om gedeputeerde Jan Jacob van Dijk te ontmoeten. Wij waren natuurlijk goed bepakt en bezakt: twee herders, twee honden en een geit. De laatste leverde het nodige spektakel op, want de medewerkers en bezoekers van het Huis der Provincie zien niet elke dat een geit door de gangen lopen. Uiteindelijk besloten we de ceremonie buiten voor te zetten. Het was immers stralend weer.

Roelof neemt zijn geit mee naar het Huis der Provincie (foto: Rob Voss)

Buiten nam Roelof Kuipers het woord. Hij heeft uitgelegd wat zelfstandige, rondtrekkende herders doen en wat hun kuddes kunnen betekenen voor de Gelderse natuur. Daarna hebben we Jan Jacob van Dijk een herdruk van een achttiende-eeuws handboek voor herders (Onderwys voor de schaapherders, en voor de eigenaars van schaapen, door dhr. Daubenton, 1791) aangeboden en een herdersstaf met geitenbel en een klok die op vijf voor twaalf stond. De tijd begint voor ons immers te dringen. De staf heeft Roelof zelf gemaakt. Eigenlijk maakte hij er twee. De eerste trok helaas krom, naar eigen zeggen toen bekend werd waarvoor hij de staf ging gebruiken.

Na de overhandiging van deze objecten die voor de herder onontbeerlijk zijn, had de gedeputeerde op zijn beurt een heel waardevol geschenk voor ons: de oorkonde van vrije doorgeleide. Hiermee kunnen de herders van Schapen Op Drift ongestoord van Epe naar Arnhem trekken in de komende week. Hiermee treden de herders in de voetsporen van Willem Koestapel, de laatste driftscheper die officieel vergunning had om met zijn kudde door Nederland te trekken.

We hebben de oorkonde ontvangen (foto: Rob Voss)

Nu we de oorkonde hebben ontvangen, kan de trektocht echt beginnen. Morgen treffen we de laatste voorbereidingen en geven we nog een aantal interviews. Daarna gaan we toch echt op pad.

Route protesttrektocht Schapen Op Drift

De route van de trektocht ligt vast. Waar we gaan lopen staat hieronder beschreven. De route is ook uitgezet met google maps.

Vrijdag 25 mei

Etappe 1 van de Berghoeve in Epe naar Niersen

De kudde Schapen Op Drift vertrekt voor de eerste etappe van de kampeer boerderij de Berghoeve in Epe. Overdag loopt de kudde Schapen Op Drift van de Berghoeve in Epe via het Gortelse Bos en de bossen van het Kroondomijn naar Niersen, op de hoek van de Elburgerweg en de Enkhoutweg ten westen van Vaassen.

 

Zaterdag 26 mei

Etappe 2 van Niersen naar Assel

Loopt de kudde over het Kroondomijn van Niersen via Hoog Soeren naar Assel.

Zondag 27 mei

Etappe 3 van Assel naar het Leesten

Over de A1 via Hoog Buurlo door het Ugchelse Bos naar Het Leesten, een bekende wandelplek, drie kilometer ten zuiden van de A1 ten oosten van de Otterloseweg.

 

Maandag 28 mei

Rustdag, demonstraties schapen hoeden

Op Tweede Pinksterdag houdt de kudde Schapen Op Drift een rustdag op Het Leesten. De schapen moeten nog wel aan het werk, want de herder zal het publiek met een aantal demonstraties laten zien hoe hij zijn AltdeutscherHütehunden als levend hekwerk rondom de Schoonebeeker schapen inzet. Verder is er alle tijd om met de herders te praten. Kom langs, en teken de petitie.

 

Dinsdag 29 mei

Etappe 4 van Het Leesten naar Groenouwe, via het standbeeld van Willem Koestapel in Loenen

Op dinsdag 29 mei loopt de kudde Schapen Op Drift van Het Leesten door de bossen van het Spelderholt en Landgoed Varenna via het ecoduct Woeste Hoeve over de A50 naar Loenen. Daar loopt de kudde langs het standbeeld van de laatste rondtrekkende schaapherder zonder vaste verblijfplaats, Willem Koestapel. Kunstenares Anky Borger maakte een beeld van de herder met twee van zijn gezellen. Koestapel was de laatste officiële driftscheper van Nederland. Hij werd geboren in 1874 en trok met zijn kudden door Nederland en delen van België. Vervolgens lopen de schapen en de herders van Loenen naar een stukje hei op landgoed Groenouwe langs de Imbosweg, even ten westen van Eerbeek, achter bungalowpark LandalColdenhove.

 

 

Woensdag 30 mei

Rustdag.

 

Donderdag 31 mei

Etappe 5 van Groenouwe naar Kasteel Rosendael

Op donderdag 31 mei trekt de kudde Schapen Op Drift via het de Rhederheide en het Rozendaalse Veld en de bossen van Kluizenaar Tonberg naar Kasteel Rosendael (Rosendael 1, 6891 DA te Rozendaal).

 

Vrijdag 1 juni

Etappe 6 van Kasteel Rosendael naar de stadsboerderij in Presikhaaf

Op vrijdag 1 juni trekt de kudde Schapen op Drift van Kasteel Rosendael in Velp (Rosendael 1, 6891 DA Rozendaal) over de A12 en de spoorlijn Arnhem-Zutphen naar Arnhem Presikhaaf. Het eindpunt van de trektocht is de stadsboerderij aan de Ruitenberglaan.

De herders sluiten zich op vrijdagmiddag aan in het Huis der Provincie van de provincie Gelderland voor het symposium over de financiering van schaapskudden georganiseerd door ‘Daarom eten we schaap’ en onderzoeksinstituut Alterra.

 

Zondag 3 juni

De kudde Schapen Op Drift is op zondag 3 juni te bewonderen op de Dag van het Levend Erfgoed van de Stichting Zeldzame Huisdierrassen. De herders geven er onder andere demonstraties hoeden en zullen tonen hoe de AltdeutscherHütehunden een levend hekwerk vormen rondom de Schoonebeeker schapen.

Waarom zou je wakker liggen? De overpeinzingen van een schaapherder.

Waarom zou je wakker liggen dat er drie zelfstandige schaapherders in Gelderland failliet gaan?

Omdat er meer kuddes zullen volgen.

Omdat er meer mensen uitzichtloos in de bijstand komen. En dat kost geen geld?

Omdat er nog meer kennis en ervaring van het oudste beroep ter wereld verloren gaat.

Omdat er fundamentele kennis over het oudste agrariërs systeem van Europa verloren gaat.

Omdat er kennis over en de genetische aanleg van de honden verloren gaat. Zijn de meeste honden rassen al lang niet meer geschikt voor het werk waarvoor ze bedoeld waren?

Omdat er kennis en kunde verloren gaat over “natuur” beheer met schapen. Zijn het niet de schapen die zorgen voor de verspreiding van zaden omdat ze rondtrekken en daarmee een bijdragen leveren aan de biodiversiteit?

Omdat er kennis over en de genetische aanleg van de schapen verloren gaat. Je kan wel sperma in dure stikstof ketels opslaan en er mee rond wandelen maar ze niet fysiek testen of de schapen nog goed kunnen lopen.

Ex situ conservering is alleen zinvol als je dit In situ ook doet.
Kennis kan alleen voort blijven bestaan in de bedrijven waarvoor het bedoeld is en niet alleen in boeken met mooie plaatjes.

Moeten er nog maar een paar herders over blijven om er achter te komen wat er allemaal verloren is gegaan? Er zijn de afgelopen eeuw al honderden herders en hun kuddes verdwenen.

Het ministerie van Economie, Landbouw & Innovatie intensive geeft boeren geld om diervriendelijker, extensiever, met minder antibiotica, de natuur te beheren, het contact met de burger op te zoeken en een eerlijk en lekker stukje voedsel te produceren met een zo klein mogelijke ecologische voetprint. Doen wij dit al niet lang en nog veel meer? Waarom dan geen eerlijk loon naar werken?

Waarom wel een gebouw van 500 jaar onderhouden en geen levende cultuurhistorie met als functie natuurbeheer, voedsel productie, kennisbank en toerisme?


Daarvan zou je wakker moeten liggen.

Samira speelt

Op een dag toen Sam lekker aan het grazen was in een fijne wei met allerhande grasjes en kruiden schrok ze van iets donkers vlak boven haar. De zon was even weg en ineens liep er vlak naast haar iets groots en grijs op twee poten en met een hele lange snavel. De grote vogel was een blauwe reiger en hij bleef doodstil vlak bij Sam staan.

‘Hallo,’ zei Samira, ‘wat ben je aan het doen?’

‘Ik sta,’ zei de vogel, ‘en ga jij nou maar lekker doorgrazen en rennen met de andere lammetjes, want dan heb ik ook wat te vreten’.

‘O ja,’ zei Sam, ‘hoe zo?’

‘Nou als jullie met zijn allen door dat hoge gras lopen, schrikken alle kleine dieren die diep in het gras verstopt zitten van jullie. Ze gaan daarvan lopen en dan heb ik weer een lekker hapje te eten. Nu hoef ik niet zo lang te wachten tot er wat voorbij komt. Jullie jagen het eten bijna mijn bek in, maar hup lopen jullie anders moet ik te lang wachten op mijn ontbijt’.

En daar ging Samira, spelend met haar vriendjes door de wei. En de blauwe reiger, die at zijn buikje rond.

Samira en de vreemde vogel

Sam was lekker aan het spelen met de andere lammeren toen ze ineens wat vreemds zag bij haar moeder. Boven op de rug van ma schaap zat iets wat bewoog, maar het was geen schaap en geen lam en geen hond. Al die dieren kende ze al, maar dit, dit was anders. Het had twee pootjes en een klein kopje en aan dat kopje zat iets langwerpigs en dat plukte in de wol van ma schaap en die wol hield dat dier vast. Samira rende naar haar moeder en blaatte:

‘Ma, wat is dat voor dier op je rug?’

‘Och kind, dat is een vogel en die heet Aaf. Het is een raaf. Ze wil een nestje bouwen en heeft wat zachts nodig om haar eieren in te leggen en daarom is ze hier. Zij weet onze wol nog te waarderen als het aan de mensen ligt wordt wol gewoon weggegooid, terwijl het zo’n lekker warm en zacht velletje kan zijn. Er zijn meer vogels die onze wol gebruiken voor hun nestje, zodat ze lekker zacht zitten en hun eitjes langer warm blijven als ze even van hun nest af moeten’.

Dat vond Sam een mooie gedachte en ze mekkerde vrolijk tegen de raaf.

Het verkennen van de noordelijke route

De trektocht komt steeds dichterbij en het werd dan ook hoogtijd om de route te verkennen. Dat betekent met z’n tweeën in de terreinwagen om het landschap te verkennen. Zo’n trektocht uitzetten lijkt misschien eenvoudig, maar met 400 schapen wil je niet verdwalen. Wanneer je om moet lopen, maak je al snel 5 kilometer meer dan nodig en dat willen we de kudde en de herders niet aandoen. 

We zijn uiteraard begonnen bij ons startpunt: kampeerboerderij de Berghoeve. Het begin is gemakkelijk tot we bij het Kroondomein komen. Dat gebied hebben we flink moeten verkennen voor we de juiste paden hadden gevonden. Maar het is gelukt en de route voor de eerste dag was een feit. Vervolgens zijn we in zuidelijke richting verder gereden. Wat een prachtige gebieden! Onderweg hebben we veel witte achterkantjes gezien: konijnen en een ree. Bij de Asselsche heide zagen we geen wild, maar hebben we wel genoten van het prachtige uitzicht. We beëindigden de dag op het wildviaduct bij Woeste Hoeve. Wat een bijzondere ervaring om in feite bovenop de snelweg te staan. Herders komen werkelijk op de meest bijzondere plekken. Toen we terug naar de auto liepen, zagen we een flinke beer (everzwijn) op het pad. Hij had ons ongetwijfeld horen aankomen, maar snuffelde rustig verder en verdween even later weer in het struikgewas.

Het noordelijke deel van de route is verkend, uitgetekend op de kaarten en beschreven. In de eerste vijf dagen legt de kudde zo’n 45 kilometer af, inclusief één rustdag. Die kunnen de schapen goed gebruiken, want het zijn pittige tochten. Als we nu ook snel de zuidelijke route verkennen, zijn we helemaal klaar voor de trektocht door de prachtige natuur van Gelderland.

Oproep: verhalen rond Willem Koestapel

Binnen Schapen Op Drift willen we niet alleen de huidige trekkende herders behouden, maar willen we ook de rijke cultuurgeschiedenis van het vak vastleggen. Het herderschap is doorspekt met orale cultuur.  Als die verhalen nu niet opgetekend worden, gaan ze waarschijnlijk voor altijd verloren. Onze focus ligt in eerste instantie op verhalen over Willem Koestapel. Heeft u hem gekend, bent u opgegroeid met verhalen over hem of weet u op een andere manier iets van deze herder, meldt u dan aan.

Willem Koestapel was de laatste officiële driftscheper van Nederland. Hij werd geboren in 1874 en trok met zijn kudden door Nederland en delen van België. Hij had geen huis en sliep altijd bij zijn kudde, in het veld of in een schuur. In 1960 was hij te gast in een tv-programma van Willem Duys. Nog geen jaar later overleed hij. In Loenen werd hij begraven. Daar is inmiddels ook een standbeeld voor hem opgericht. Op woensdag 30 mei zullen wij tijdens de trektocht een eerbetoon aan Willem Koestapel brengen.

Wij vragen iedereen met verhalen over Willem Koestapel zich bij ons te melden, zodat wij de rijke geschiedenis rond deze bijzondere persoon kunnen vastleggen. Alle verhalen zullen we verzamelen in een databank, zodat een belangrijk deel schaapshistorie bewaard blijft. Aanmelden kan via schapenopdrift@gmail.com

Standbeeld van Willem Koestapel in Loenen